Je stuurt een mail naar je leidinggevende en krijgt niet meteen antwoord. Heb je iets verkeerd gezegd? Is je voorstel afgewezen? Voor je het weet, heb je in je hoofd al drie doemscenario’s kunnen bedenken. Dit is doemdenken pur sang. Gelukkig hoef je niet ieder rampscenario te geloven dat je brein verzint. Ontdek waarom je steeds van het ergste uitgaat en hoe je dit denkpatroon doorbreekt.

Volg Tijdwinst.com als betrouwbare bron in Google

Wat is doemdenken?

Doemdenken wordt ook wel catastroferen genoemd en heeft als betekenis: een denkpatroon waarbij je automatisch uitgaat van het slechtst mogelijke scenario, zelfs wanneer daar weinig of geen concrete aanwijzingen voor zijn. Je denkt niet alleen dat iets mis kán gaan, maar raakt ervan overtuigd dat het ook daadwerkelijk mis zál gaan.

Doemdenken voorbeelden:

  • Je leidinggevende vraagt je om een gesprek met hem in te plannen en jij schiet in de stress: je wordt toch niet ontslagen?!
  • Je stuurt een belangrijk bericht naar een collega, maar krijgt geen reactie. Je denkt: “Die zal wel boos op me zijn. Straks wil die niet meer met me samenwerken!”
  • Je maakt een kleine fout tijdens een presentatie. Je denkt: “Iedereen vindt me vast incompetent. Mijn collega’s nemen me vanaf nu niet meer serieus.”
  • Je voelt een onverwacht pijntje in je lichaam. Je denkt: “Dit zal toch niet iets ernstigs zijn? Misschien heb ik een ziekte.”
  • Je partner reageert wat kortaf. Je denkt: “Er is vast iets mis tussen ons. Misschien vindt mijn partner me niet meer leuk en loopt onze relatie op de klippen.”

Doemdenken ontstaat vaak vanuit angst, onzekerheid of de behoefte om controle te houden over onzekere situaties. Je brein probeert je voor te bereiden op mogelijke gevaren, maar schiet daarin door. Hierdoor kun je onnodig piekeren, stress ervaren en situaties vermijden die in werkelijkheid helemaal niet zo bedreigend zijn.

Wat is het verschil tussen doemdenken, piekeren en overdenken?

Bij doemdenken ga je automatisch uit van het slechtst mogelijke scenario. Je verwacht dat een situatie verkeerd afloopt, zelfs wanneer daar weinig bewijs voor is.

Voorbeeld doemdenken:
Je krijgt flinke feedback op je werk. Je denkt: “Mijn leidinggevende is duidelijk niet tevreden. Straks kan ik mijn carrière wel vergeten.”

Bij piekeren blijf je herhaaldelijk nadenken over problemen, zorgen of onzekere situaties. Je vraagt jezelf voortdurend af wat er mis kan gaan en hoe je dat kunt voorkomen. Je gedachten blijven rondjes draaien zonder dat je dichter bij een oplossing komt. In het geval van de leidinggevende die je op een gesprek vraagt, denk je bijvoorbeeld: “Waarom wil mijn leidinggevende me spreken? Heb ik iets verkeerd gedaan? Wat moet ik zeggen als er kritiek komt?”

In de Tijdwinst Podcast spreekt Björn Deusings, productiviteitsexpert en persoonlijke effectiviteitscoach, met communicatie-expert Maggs Rippen over hoe je piekeren moet aanpakken.

Bij overdenken analyseer je een situatie zo uitgebreid dat je jezelf erin verliest. Je bekijkt alle mogelijke opties, details en gevolgen, waardoor je moeite krijgt om een beslissing te nemen of actie te ondernemen.

Bijvoorbeeld:
“Wat zou mijn leidinggevende precies bedoelen? Moet ik me voorbereiden? Zal ik alvast een bericht sturen? Of komt dat juist onzeker over?”

Je blijft alles afwegen zonder tot een conclusie te komen.

Hoe herken je doemdenken bij jezelf?

Misschien zit je je nu op het hoofdje te krabben, omdat je toch wel wat dingen bij jezelf herkent. Wacht maar even: ik zal je nu een concreet lijstje geven met signalen die bij doemdenken horen. Komen ze:

  • Je maakt kleine problemen of fouten heel groot.
  • Je bedenkt eindeloos rampscenario’s (de beruchte wat-als-vragen).
  • Onzekere situaties worden altijd negatief ingevuld.
  • Je bent een kei in zwart-wit denken; of iets is goed of heel slecht.
  • Je overschat de kans dat iets vreselijks staat te gebeuren (niet zo heel realistisch, hè?)
  • Je brein ervaart constant gevaar, dus jij voelt je paniekerig, gespannen of machteloos.
  • Je bent uitgeput, neerslachtig of voelt je verslagen.
  • Je wil alles voorspellen en controleren (Ah… die angst voor het onbekende… zucht).
  • Uit angst dat het misgaat, stel je dingen uit of vermijdt ze.
  • Je vraagt constant geruststelling bij anderen.
  • Je zoekt obsessief info op internet (hallo, AI!) om te bewijzen dat er niets mis is.
  • Je ziet snel beren op de weg (“ja, maar…” is je beste vriend).

Wat zijn de belangrijkste oorzaken van doemdenken?

“Waarom denk ik altijd meteen aan het ergste?” vraag je je misschien af. Catastroferen komt door een combinatie van evolutionaire, psychologische en persoonlijke oorzaken. Dit zijn bekende doemdenken oorzaken:

  • Stress en mentale vermoeidheid
  • Overlevingsstrategie uit oertijd
  • Ingrijpende levensveranderingen
  • Negatieve ervaringen
  • Opvoeding
  • Angststoornissen en depressies
  • Onzekerheid
  • Weinig zelfvertrouwen

Stress en mentale vermoeidheid

Heb je een drukke werkweek achter de rug, slaap je slecht of staat je hoofd voortdurend aan? Dan is de kans groter dat je gaat doemdenken. Stress en mentale vermoeidheid maken het namelijk lastiger om je gedachten te relativeren en situaties objectief te beoordelen. Wanneer je langdurig onder spanning staat, is je brein extra alert op mogelijke bedreigingen. Tegelijkertijd heb je door mentale uitputting minder ruimte om negatieve gedachten kritisch te onderzoeken. Een kleine tegenvaller voelt daardoor al snel als een enorme ramp, wat weer meer stress oplevert. Een vicieuze cirkel pur sang!

in gesprekken met een doemdenker kun je gevoel wel erkennen

Overlevingsstrategie uit oertijd

Doemscenario’s bedenken heeft ook alles te maken met de manier waarop je brein is ontwikkeld. In de oertijd was het namelijk van levensbelang om mogelijke gevaren vroegtijdig te herkennen. Hoorde je geritsel in de bosjes? Dan kon je beter uitgaan van een gevaarlijk roofdier dan van een onschuldig konijn. Je brein leerde daarom om risico’s voorrang te geven en voortdurend vooruit te denken over wat er mis kon gaan. Deze overlevingsstrategie hielp onze voorouders om veilig te blijven. Alleen werkt datzelfde mechanisme vandaag de dag soms tegen je. Een kritische opmerking van je leidinggevende of een onbeantwoord berichtje kan door je brein al snel worden geïnterpreteerd als een bedreiging, terwijl het dat niet hoeft te zijn.

Ingrijpende levensveranderingen

Grote veranderingen in je leven kunnen behoorlijk wat onzekerheid met zich meebrengen. Zelfs wanneer die veranderingen positief zijn. Je vertrouwde situatie valt weg en je weet nog niet precies wat ervoor in de plaats komt. En laat je brein nu juist dol zijn op voorspelbaarheid en controle. Wanneer die zekerheid ontbreekt, probeert het grip te krijgen op de toekomst door allerlei mogelijke scenario’s te bedenken. Helaas zijn dat lang niet altijd de meest optimistische.

Negatieve ervaringen

Ben je in het verleden flink teleurgesteld, afgewezen of gekwetst? Dan kan het zijn dat je brein die negatieve ervaringen gebruikt als voorspelling voor de toekomst. Je hebt immers al eens meegemaakt dat iets verkeerd afliep en wilt voorkomen dat je opnieuw in dezelfde situatie belandt. Op zichzelf is dat een begrijpelijke beschermingsreactie. Alleen trekt je brein soms wel erg snel conclusies. Vooral wanneer je nare ervaringen nog niet goed hebt verwerkt, kun je extra gevoelig zijn voor signalen die je aan het verleden herinneren.

Opvoeding

Ben je opgegroeid in een omgeving waarin veel werd gewaarschuwd voor mogelijke gevaren, fouten werden uitvergroot of regelmatig werd uitgegaan van het ergste? Dan heb je misschien onbewust geleerd om vooral te letten op wat er mis kan gaan. Wanneer je ouders bijvoorbeeld voortdurend bezorgd waren over geld, gezondheid of veiligheid, kun je die manier van denken hebben overgenomen. Hetzelfde geldt wanneer je als kind weinig ruimte kreeg om fouten te maken of regelmatig kritiek ontving. Je leert dan dat je altijd voorbereid moet zijn op negatieve gevolgen. Wat ooit bedoeld was om je te beschermen, kan er op latere leeftijd voor zorgen dat je automatisch rampscenario’s bedenkt.

Angststoornissen en depressie

Ook psychische klachten, zoals een angststoornis of depressie, kunnen ervoor zorgen dat je sneller gaat doemdenken. Wanneer je last hebt van een angststoornis, ben je vaak extra alert op mogelijke gevaren. Je brein probeert je voortdurend te beschermen door risico’s in te schatten, zelfs wanneer er nauwelijks reden is om je zorgen te maken. Bij een depressie speelt juist een negatieve kijk op jezelf, anderen en de toekomst een grote rol. Je verwacht minder snel dat dingen goed zullen aflopen en hebt moeite om positieve mogelijkheden te zien. Hierdoor kunnen negatieve gedachten elkaar blijven versterken.

Onzekerheid en weinig zelfvertrouwen

Ook onzekerheid en een gebrek aan zelfvertrouwen kunnen ervoor zorgen dat je sneller gaat catastroferen. Wanneer je weinig vertrouwen hebt in jezelf en je eigen kunnen, twijfel je voortdurend of je situaties wel aankunt. Je bent bang om fouten te maken, anderen teleur te stellen of niet aan verwachtingen te voldoen.

thread post over doemdenken met ross geller als ultieme doemdenker

Perfectionisme

Wanneer je de lat voortdurend hoog legt voor jezelf, voelt iedere fout als een mogelijk drama. Je wilt alles goed doen en probeert koste wat kost te voorkomen dat er iets misgaat. En doordat je fouten ziet als iets wat absoluut voorkomen moet worden, vergroot je de mogelijke gevolgen ervan in je hoofd uit.

Hoe beïnvloedt doemdenken je zelfvertrouwen en dagelijkse functioneren? Nare gevolgen van altijd het ergste denken

Het klinkt natuurlijk al niet goed: doemdenken, catestroferen, rampscenario’s bedenken, etc. Maar wist je dat doemdenken ook echt nadelige gevolgen kan hebben. In onderzoek van Zhan et al. (2024) volgden de wetenschappers 75 studenten gedurende 14 dagen. Ze onderzochten hoe deelnemers die altijd de ergste dingen dachten op dagelijkse stress reageerden en hoe snel zij daarvan herstelden. Hieruit kwam naar voren dat mensen die vaker doemdenken, vertoonden sterkere emotionele stressreacties en hadden meer hersteltijd nodig.

Een andere interessante bevinding is van Hugo Sanchez-Sanchez, Konstanze Schoeps en Inmaculada Montoya-Castilla (2025). De weteschappers onderzochten bij 771 universiteitsstudenten de relatie tussen verschillende denkpatronen, zelfwaardering, optimisme en psychologisch welzijn.

Ze ontdekten dat mensen die vaker catastrofaal denken:

  • Een lagere zelfwaardering rapporteerden (r = -0,43).
  • Minder optimistisch waren over hun toekomst (r = -0,47).
  • Minder tevreden waren met zichzelf (r = -0,40).
  • Minder grip ervoeren op hun omgeving en dagelijkse omstandigheden.

Onderzoekers Hollie Minichiello, Madisen Reasonover en Paul Fuglestad (2024) bekeken de relatie tussen perfectionisme, negatieve denkpatronen en zelfvertrouwen bij 258 studenten met een sportachtergrond. Ze maakten onderscheid tussen twee onderdelen van zelfvertrouwen:

  1. hoe positief je over jezelf denkt (self-liking).
  2. hoeveel vertrouwen je hebt in je eigen capaciteiten (self-competence).

Ze ontdekten dat meer doemdenken samenhing met lagere scores op beide onderdelen.

Doemdenken leidt tot slaapproblemen

Een ander mogelijk gevolg was slaapproblemen, zoals Wilson et al. (2022) lieten zien. De onderzoekers bestudeerden 184 veteranen met chronische pijnklachten. Ze registreerden hun slaap gedurende zeven dagen met een bewegingsmeter en verzamelden gegevens over slaapkwaliteit, pijn en psychologische factoren. Uit het onderzoek bleek dat catastrofaal denken over pijn een rol speelde in het statistische verband tussen ervaren slaapkwaliteit en pijnintensiteit.

Hoe kun je stoppen met doemdenken? 

Als je alle nare gevolgen ziet, dan ben je toch meteen klaar met dat doemdenken, toch? Dus hoe kun je concreet stoppen met doemdenken? Ik raad je dit aan:

  1. Signaleer dat je aan het doemdenken bent.
  2. Analyseer de situatie.
  3. Achterhaal of je gedachte een feit of aanname is.
  4. Maak je angsten concreet.
  5. Buig de gedachte om naar iets positiefs.
  6. Las een piekerkwartier in.
  7. Vermijd bevestigende info.
  8. Zorg voor lichamelijke ontspanning.

doemdenken verminderen door lichamelijke ontspanning

1. Signaleer dat je aan het doemdenken bent

De eerste stap om te stoppen met doemdenken is herkennen wanneer je gedachten met je aan de haal gaan. Want zolang je niet doorhebt dat je aan het doemdenken bent, blijf je die negatieve scenario’s als waarheid beschouwen. Let daarom eens bewust op je gedachten. Merk je dat je steeds uitgaat van het ergste, situaties groter maakt dan ze zijn of alvast problemen probeert op te lossen die nog helemaal niet bestaan? Dan is de kans groot dat je aan het doemdenken bent. Probeer op zo’n moment even stil te staan bij wat er door je hoofd gaat.

Benoem voor jezelf:
“Ik ben nu aan het doemdenken.”

Daarmee creëer je afstand tussen jezelf en je gedachten. Je hoeft niet meteen een oplossing te bedenken.

2. Analyseer de situatie

Wanneer je aan het doemdenken bent, zit je vaak zo diep in je eigen gedachten dat je het contact met de werkelijkheid een beetje verliest. Je bent druk bezig met alles wat mogelijk mis kan gaan, terwijl er op dat moment misschien helemaal niets aan de hand is. Probeer daarom je aandacht bewust te verplaatsen van je hoofd naar je omgeving:

  • Wat zie je om je heen?
  • Welke geluiden hoor je?
  • Wat voel je bijvoorbeeld onder je voeten of tegen je huid?

Benoem deze dingen eventueel hardop. Zo haal je jezelf uit die eindeloze stroom negatieve gedachten en richt je je aandacht weer op het hier en nu.

3. Achterhaal of je gedachte een feit of aanname is

Wanneer je aan het doemdenken bent, voelt het slechtste scenario vaak als een vaststaand feit. Maar klopt dat eigenlijk wel? Je gedachten zijn namelijk niet altijd een betrouwbare afspiegeling van de werkelijkheid. Probeer daarom bewust onderscheid te maken tussen feiten en aannames. Stel jezelf de vragen:

  • Wat weet ik op dit moment écht zeker en wat vul ik zelf in?
  • Welk bewijs heb ik voor deze gedachte?
  • Zijn er andere verklaringen mogelijk?

Door je gedachten kritisch te onderzoeken, ontdek je dat veel rampscenario’s gebaseerd zijn op aannames in plaats van feiten. Dat helpt je om de situatie realistischer te bekijken en minder snel het ergste te verwachten.

4. Maak je angsten concreet

Doemdenken wordt vaak gevoed door vage angsten. Je hebt het gevoel dat er iets vreselijks gaat gebeuren, maar wat precies? Dat weet je eigenlijk niet. Maak je angst daarom eens concreet. Vraag jezelf af: wat is nu écht het ergste dat kan gebeuren?

Voorbeeld:
Je bent bang om een presentatie te geven, maar waarom precies? Oké, je bent bang dat het misgaat, maar wat bedoel je ermee? Dat je een keer je woorden vergeet? Dat iemand een kritische vraag stelt waarop je het antwoord niet weet? Of misschien dat je iets onjuist zegt?

Door je angst zo specifiek mogelijk te maken, haal je de dreiging uit het onbekende. Ga vervolgens een stap verder: hoe waarschijnlijk is het dat dit daadwerkelijk gebeurt? En stel dat het gebeurt, hoe zou je daarmee omgaan? Vaak ontdek je dat het rampscenario minder waarschijnlijk is dan je dacht en dat je prima in staat bent om eventuele tegenslagen op te vangen.

5. Buig de gedachte om naar iets positiefs

Je bent er dus nu achter gekomen dat je last hebt van negatieve gedachten die gericht zijn op het ergste wat je kan overkomen. Die negatieve gedachten ga je nu stoppen door ze om te buigen naar positieve: cognitieve herstructurering heet dat ook wel (met een lastig woord). Dit ombuigen doe je door jezelf vijf vragen te stellen:

 

Dit bericht op Instagram bekijken

 

Een bericht gedeeld door Tijdwinst.com (@tijdwinst)

  1. Wat is er precies aan de hand?
  2. Wat waren je eerste gedachten?
  3. Hoe ontstonden die gedachten?
  4. Wat voelde je toen?
  5. Kun je een andere manier verzinnen om over dit voorval na te denken?

6. Las een piekerkwartier in

Dat ombuigen verdient wel even zijn tijd en wil je niet doen in de nachtelijke uurtjes, als je eigenlijk wil slapen. Las daarom bewust een piekerkwartier in, waarin je je negatieve gedachten allemaal even toestaat. Dr. Anna Geraedts, psycholoog en onderzoeksleider van de Arboned studie, kwam hier voor het eerst mee. Ze adviseert om dagelijks een kwartier te reserveren waarin je bewust stilstaat bij je zorgen. Door je gedachten op papier te zetten en ze daarna los te laten, kun je voorkomen dat je in bed blijft malen. Ze legt uit:

“Wat goed kan werken is een ‘piekerkwartiertje’, dan is het voor jezelf de tijd om alles een kwartier lang te overdenken. Zet je gedachten op een rijtje. Schrijf alles op en dwing jezelf er daarna niet aan te denken.”

Plan dit kwartiertje wel bewust in en niet alsnog vlak voor je gaat slapen. Da’s te laat, zegt de psycholoog ook:

“Doe het bijvoorbeeld kort na het eten, maar beslist niet voordat je gaat slapen – dan neem je het mee naar bed.”

7. Vermijd bevestigende info

Wanneer je aan het doemdenken bent, ben je vaak geneigd om op zoek te gaan naar informatie die je negatieve gedachten bevestigt. Je googelt bijvoorbeeld naar de betekenis van een lichamelijke klacht en voor je het weet, ben je ervan overtuigd dat je een ernstige ziekte hebt. Of je zoekt naar signalen dat je ontslagen gaat worden omdat je leidinggevende de laatste tijd wat afstandelijk doet. Damn, zie je wel?! Daar ga je!

Je brein heeft echter de neiging om vooral aandacht te besteden aan informatie die aansluit bij wat je al denkt. Dit noem je ook wel de bevestigingsbias. Daardoor zie je vooral de signalen die je angst versterken, terwijl je aanwijzingen die het tegendeel bewijzen gemakkelijk over het hoofd ziet.

8. Zorg voor lichamelijke ontspanning

Doemdenken ga je ook merken aan je lichaam. Je spieren spannen zich aan. Je ademhaling versnelt en je hartslag gaat omhoog. Je lichaam reageert alsof er daadwerkelijk gevaar dreigt, terwijl het rampscenario zich alleen in je hoofd afspeelt. Die lichamelijke spanning kan je angstige gedachten vervolgens weer versterken. Probeer daarom niet alleen je gedachten tot rust te brengen, maar richt je ook op lichamelijke ontspanning.

Bijvoorbeeld:

  • Maak een wandeling.
  • Doe een paar ademhalingsoefeningen.
  • Ontspan bewust je spieren.
  • Doe yoga.
  • Mediteer.
  • Neem een warme douche.

Het idee hierachter is simpel: lichaam en geest beïnvloeden elkaar. Wanneer je lichaam ontspant, krijgt je brein het signaal dat er geen direct gevaar is. Daardoor kan ook de mentale onrust afnemen en wordt het gemakkelijker om je negatieve gedachten los te laten.

Wat kun je doen als je collega, partner of gesprekspartner voortdurend doemdenkt?

Oké, oké… ik heb mijn pijlen nu vooral op jou gericht als de doemdenker, maar wat als jij alleen hier bent om tips te krijgen om met een doemdenker om te gaan? Ik heb graag mijn artikelen volledig afgedekt; daarom ook voor jou nog een aantal handige tips, zodat je vlekkeloos met die negatievelingen om kunt gaan.

Ik zou goedbedoeld beginnen met adviezen en raad. Denk aan uitspraken zoals:

  • “Je maakt het veel groter dan het is.”
  • “Maak je niet zo druk”
  • “De kans dat zoiets gebeurt, is toch ontzettend klein?”
  • “Het komt wel goed.”

Maar eh… met zulke reacties bereik je weinig. Sterker nog, je geeft iemand het gevoel dat zijn zorgen niet serieus worden genomen. Daardoor kan de angst juist verder toenemen. Eye opener voor me, trust me. Daarom pak ik het nu zo aan:

  1. Erken het gevoel.
  2. Geef geen eindeloze geruststelling.
  3. Stel realistische open vragen.
  4. Help de ander kijken naar wat wél binnen eigen invloed ligt.
  5. Bewaak je eigen grenzen.
  6. Laat je niet meeslepen.

Psst… mijn collega Inge Martina Nysten, communicatie- en marketing manager, heeft ook een interessante en leuke video gemaakt over hoe je moet omgaan met die zogenaamde energie-vampieren. Bekijk hem hier of lees hieronder nog even verder.

1. Erken het gevoel

Probeer eerst het gevoel van de doemdenker te erkennen, zonder mee te gaan in de rampscenario’s.

Zeg bijvoorbeeld:
“Ik merk dat je je hier behoorlijk zorgen over maakt.”

Zo laat je zien dat je de ander serieus neemt, zonder te bevestigen dat het gevreesde scenario daadwerkelijk zal plaatsvinden.

2. Geef geen eindeloze geruststelling

Natuurlijk wil je iemand die doemdenkt geruststellen (je bent immers een aardige collega/vriend(in)/partner). Toch heeft het weinig zin om steeds opnieuw uit te leggen waarom het ergste scenario niet zal gebeuren. Die geruststelling biedt vaak maar tijdelijk verlichting. Voor je het weet, komt de volgende angstige gedachte alweer voorbij en begint het hele gesprek opnieuw. Zo kan er een patroon ontstaan waarin de ander steeds meer bevestiging zoekt om zich veilig te voelen. Probeer daarom niet telkens met nieuwe argumenten te komen, maar help de ander om zelf met de onzekerheid om te gaan.

Vraag bijvoorbeeld:
“Wat zou je kunnen doen om met deze situatie om te gaan, ook als je nog niet weet hoe het afloopt?”

3. Stel realistische open vragen

In plaats van direct tegen negatieve gedachten in te gaan, kun je beter een paar realistische open vragen stellen.

Vraag bijvoorbeeld:

  • “Hoe groot denk je dat de kans is dat dit daadwerkelijk gebeurt?”
  • “Welke aanwijzingen heb je dat het zo zal lopen?”
  • “Wat gaat er op dit moment eigenlijk wél goed?”

Zonder oordeel uiteraard. Daarmee help je de ander om de situatie vanuit een ander perspectief te bekijken. Het doel is niet om de zorgen weg te wuiven of iemand koste wat kost positief te laten denken. Je wilt juist ruimte creëren voor een realistischer beeld van de situatie.

4. Help de ander kijken naar wat wél binnen eigen invloed ligt

Doemdenkers richten hun aandacht vaak op alles wat mis kan gaan, maar veel van die rampscenario’s gaan over situaties waar ze nauwelijks invloed op hebben. Help de ander daarom om onderscheid te maken tussen wat wel en niet binnen zijn eigen controle ligt.

Vraag bijvoorbeeld:
“Wat kun je doen om deze situatie te verbeteren?”

Zo verleg je de aandacht van mogelijke problemen naar concrete oplossingen. Dat betekent niet dat je alle onzekerheid kunt wegnemen. Soms heb je nu eenmaal geen invloed op de uitkomst. Wat je wel kunt bepalen, is hoe je ermee omgaat (ik voel hier een Let them theory opkomen). Door de ander daarop te wijzen, help je hem om minder te blijven hangen in negatieve gedachten en weer een gevoel van regie te ervaren.

Wil je meer weten over de Let Them theory van Mel Robbins, zodat je je beter kunt richten op dingen waar jij invloed over hebt? Check dan deze aflevering van de Tijdwinst Podcast, waar Björn en Inge dit spraakmakende boek bespreken.

5. Bewaak je eigen grenzen

Omgaan met iemand die voortdurend het ergste verwacht, kan behoorlijk vermoeiend zijn. Natuurlijk wil je een luisterend oor bieden en de ander helpen om zijn zorgen te relativeren. Maar let wel op je eigen grenzen. Je hoeft niet altijd beschikbaar te zijn om naar negatieve gedachten te luisteren. Merk je dat een gesprek in cirkels blijft draaien en je er zelf steeds meer energie op verliest? Geef dan vriendelijk maar duidelijk aan dat je het onderwerp wilt laten rusten.

Zeg bijvoorbeeld:
“Ik begrijp dat je je zorgen maakt, maar ik merk dat we met deze discussie nergens komen. Zullen we het ergens anders over hebben?”

6. Laat je niet meeslepen

Wanneer iemand voortdurend rampscenario’s schetst, is het verleidelijk om mee te gaan in zijn negatieve gedachten. Zeker als de ander zo overtuigd is van zijn voorspellingen dat je zelf ook begint te twijfelen. Maar onthoud: een gedachte is nog geen feit. Dat iemand verwacht dat een situatie volledig uit de hand loopt, betekent niet dat dit ook daadwerkelijk gaat gebeuren. Probeer daarom bewust onderscheid te maken tussen wat de ander denkt en wat er werkelijk aan de hand is. Luister naar zijn zorgen zonder automatisch zijn conclusies over te nemen. Vraag jezelf af “Welke feiten ondersteunen dit scenario eigenlijk?” en voorkom dat je meegesleurd wordt in negativiteit.

Minder doemdenken en beter communiceren? Volg een communicatietraining

Doemdenken speelt zich misschien vooral af in je hoofd, maar de manier waarop je communiceert kan een groot verschil maken. Zowel voor jezelf als voor de mensen om je heen. Tijdens onze eendaagse communicatietraining leer je daarom om beter te luisteren, gerichte vragen te stellen en niet meteen conclusies te trekken. Dat helpt je om aannames van feiten te onderscheiden en zorgen bespreekbaar te maken voordat ze uitgroeien tot rampscenario’s.

Ook leer je hoe je omgaat met emoties en weerstand tijdens lastige gesprekken. Handig wanneer je regelmatig te maken hebt met iemand die overal het ergste van verwacht. In plaats van eindeloos gerust te stellen of mee te gaan in negatieve voorspellingen, leer je de zorgen van de ander te onderzoeken en het gesprek terug te brengen naar wat er daadwerkelijk speelt. Zo krijg je meer grip op lastige gesprekken en voorkom je dat je onnodig wordt meegesleept in het doemdenken van anderen.

Dus klaar met dat negatieve geklets? Wil je doemdenken stoppen? Schrijf je dan in voor onze eendaagse communicatietraining.

review tijdwinst van cursus gesprekstechnieken

Conclusie: doemdenken stoppen begint dus bij je gedachten analyseren

Doemdenken is misschien een manier waarop je brein je probeert te beschermen tegen gevaar, maar al die rampscenario’s helpen je meestal geen stap verder. Sterker nog, ze kunnen zorgen voor stress, onzekerheid, slaapproblemen en minder zelfvertrouwen. Gelukkig hoef je niet iedere negatieve gedachte voor waar aan te nemen. Wat kun je concreet doen?

  1. Signaleer dat je aan het doemdenken bent.
  2. Analyseer de situatie.
  3. Achterhaal of je gedachte een feit of aanname is.
  4. Maak je angsten concreet.
  5. Buig de gedachte om naar iets positiefs.
  6. Las een piekerkwartier in.
  7. Vermijd bevestigende info.
  8. Zorg voor lichamelijke ontspanning.

En onthoud: je kunt niet altijd voorkomen dat er iets misgaat. Je kunt wél leren om niet voortdurend te leven alsof de ramp al heeft plaatsgevonden. Dus merk je dat je gedachten weer op hol slaan? Pas dan deze tips eens toe. Je overvolle hoofd zal me er dankbaar voor zijn.

Natasja Bartholomé,
Content marketeer

Meer lezen?

Dagelijks handige inzichten? Volg ons op social media!

Volg ons onder andere op Instagram of Pinterest. Daar krijg je niet alleen handvatten op het gebied van slimmer communiceren, je ontvangt ook de slimme tips waarmee je jouw productiviteit een boost geeft. De laatste artikelen netjes en overzichtelijk in je mailbox ontvangen? Schrijf je dan in voor de wekelijkse nieuwsbrief.

Leer je liever lezend, lees dan onze boeken Full Focus op wat echt belangrijk is en Elke Dag om 15.00 Uur Klaar. Maak kennis met de beste inzichten uit onze trainingen en leer slimmer werken in plaats van harder.

Veelgestelde vragen over doemdenken

Welke oefeningen helpen om negatieve gedachten en doemscenario’s los te laten?

Ik kan je wel een aantal doemdenken oefeningen meegeven:

  • Onderscheid maken tussen feiten en aannames. Schrijf je negatieve gedachte op en stel jezelf drie vragen: Welk bewijs heb ik dat dit echt gaat gebeuren? Welk bewijs spreekt mijn gedachte tegen? Wat is een realistischer scenario?
  • Piekerkwartier. Plan dagelijks een vast moment van vijftien minuten waarin je bewust aandacht besteedt aan je zorgen. Komt er buiten dat moment een doemscenario op? Schrijf het kort op en besluit er tijdens je piekerkwartier naar te kijken.
  • De cirkel van invloed. Pak een vel papier en teken twee cirkels. Schrijf in de binnenste cirkel alles waarop je zelf invloed hebt, zoals je voorbereiding, gedrag en communicatie. Noteer in de buitenste cirkel wat buiten jouw controle ligt, zoals de mening van anderen of de toekomst. Richt je vervolgens op één concrete actie binnen je invloedssfeer.

Hoe voorkom je dat je gesprekken en reacties van anderen negatief interpreteert?

Je voorkomt negatieve interpretaties door de NIVEA-gesprekstechniek toe te passen. Dit staat voor Niet Invullen Voor Een Ander. Dit doe je door open vragen te stellen, actief te luisteren naar het antwoord en door te vragen als er nog onduidelijkheden zijn.

Hoe kun je realistischer en positiever leren denken zonder problemen te negeren?

Vraag jezelf af of je gedachten gebaseerd zijn op feiten of op aannames en probeer ook andere, minder negatieve verklaringen te bedenken. Richt je niet alleen op wat er mis kan gaan, maar kijk ook naar wat er wél goed gaat en welke mogelijkheden je hebt om de situatie te verbeteren. Accepteer dat je niet overal controle over hebt en besteed je energie aan zaken die je daadwerkelijk kunt beïnvloeden.

Wat is de betekenis van doemdenken?

Doemdenken, ook wel catastroferen genoemd, is een denkpatroon waarbij je automatisch uitgaat van het slechtst mogelijke scenario, zelfs wanneer daar weinig of geen concrete aanwijzingen voor zijn. Je denkt niet alleen dat iets mis kán gaan, maar raakt er steeds meer van overtuigd dat het ook daadwerkelijk mis zál gaan. Doemdenken in het Engels is: catastrophising, catastrophic thinking, worst-case scenario thinking en assuming the worst.

Hoe kom je af van doemdenken?

Met deze tips:

  1. Herken wanneer je gedachten afdwalen naar rampscenario’s.
  2. Bekijk wat er daadwerkelijk aan de hand is.
  3. Onderzoek of je gedachte op feiten berust of slechts een veronderstelling is.
  4. Breng precies in kaart waar je bang voor bent.
  5. Vervang negatieve voorspellingen door een hoopvoller perspectief.
  6. Reserveer een vast moment om je zorgen de ruimte te geven.
  7. Zoek niet bewust naar informatie die je rampscenario’s ondersteunt.
  8. Ontspan je lichaam om ook je hoofd tot rust te brengen.

Wat zijn doemdenkers?

Doemdenkers zijn mensen die geneigd zijn om automatisch van het ergste uit te gaan, zelfs wanneer er weinig of geen concrete aanwijzingen zijn dat er iets misgaat. Ze bedenken voortdurend negatieve scenario’s en richten hun aandacht vooral op wat er allemaal fout zou kunnen lopen.

Wat zijn de symptomen van overdenken?

Overdenken herken je aan het voortdurend analyseren van situaties, gesprekken en beslissingen zonder dat je daadwerkelijk tot een oplossing komt. Je blijft als het ware vastzitten in je eigen gedachten. Veelvoorkomende symptomen van overdenken zijn:

  • Je blijft gesprekken en gebeurtenissen in je hoofd herhalen.
  • Je twijfelt voortdurend aan je eigen keuzes en beslissingen.
  • Je bedenkt allerlei mogelijke scenario’s en vraagt je steeds af wat er mis kan gaan.
  • Je hebt moeite om beslissingen te nemen uit angst om de verkeerde keuze te maken.
  • Je analyseert het gedrag en de woorden van anderen tot in detail.
  • Je blijft hangen in fouten uit het verleden en vraagt je af wat je anders had kunnen doen.
  • Je vindt het lastig om je gedachten los te laten, vooral wanneer je in bed ligt.
  • Je zoekt voortdurend bevestiging of geruststelling bij anderen.
  • Je hebt moeite om je te concentreren omdat je hoofd overuren draait.
  • Je ervaart stress, onzekerheid, mentale vermoeidheid of slaapproblemen.
  • Je stelt taken of beslissingen uit omdat je eerst alle mogelijke uitkomsten wilt overzien.
  • Je vindt het moeilijk om in het moment te leven omdat je voortdurend bezig bent met het verleden of de toekomst.

Is doemdenken een stoornis?

Nee, doemdenken is geen stoornis, maar een foutief denkpatroon.

Is doemdenken een kenmerk van ADHD?

Doemdenken is geen officieel symptoom van ADHD, maar komt in de regel wel vaak voor bij mensen met ADHD. Door de moeite met emoties reguleren, de overactieve gedachten, overprikkelingen en eerdere nare ervaringen kunnen mensen met ADHD sneller vervallen in negatievere denkpatronen.

Wat is van doemdenken een oorzaak?

Er zijn meerdere oorzaken aan te wijzen bij doemdenken:

  • Spanning en geestelijke uitputting
  • Een oeroud beschermingsmechanisme van je brein
  • Grote veranderingen in je persoonlijke situatie
  • Nare gebeurtenissen uit het verleden
  • Invloeden vanuit je jeugd
  • Psychische klachten zoals angst en depressie
  • Twijfels en gevoelens van onzekerheid
  • Een gebrek aan vertrouwen in je eigen kunnen

Is er een doemdenken boek die je kunt aanraden?

Ik heb wel een aantal interessante titels voor je:

  • Pieter Frijters – Meester over je gedachten: voorkom slapeloosheid, angst en burn-out
  • Pia Callesen – Leef meer, denk minder: grip op je gedachten voor een zorgelozer leven
  • Delia Amoruso – Ik kan er (n)iets aan doen: verbind met je innerlijke kind en stap uit oude patronen

Hoe stop je doemdenken in je relatie?

Doemdenken in je relatie doorbreken begint met het herkennen van je eigen gedachtenpatronen. Reageert je partner wat afstandelijker dan normaal? Trek dan niet meteen de conclusie dat er iets mis is met jullie relatie. Vraag jezelf af welke feiten je daadwerkelijk hebt en welke scenario’s je zelf invult. Misschien heeft je partner gewoon een drukke dag gehad. Probeer daarnaast open te communiceren over je onzekerheden zonder beschuldigingen te uiten.

Vermijd ook het voortdurend zoeken naar bevestiging dat alles goed zit. Dat stelt je misschien tijdelijk gerust, maar kan je onzekerheid op de lange termijn juist versterken. Richt je liever op wat er wél goed gaat in jullie relatie en leer onzekerheid te verdragen zonder direct het ergste te verwachten.