Wanneer is niets zeggen verstandig (en wanneer is niets zeggen juist niét verstandig?)?

Je zit in een overleg of feedbackgesprek en je kunt even niets zeggen. Dat levert je even wat spanning op, want moet de ander wel niet van je denken?! Niks zeggen in een gesprek hoeft echter niet slecht te zijn. Je moet alleen de reden ontdekken van je stilte. Er is namelijk een verschil tussen opzettelijk een stilte laten vallen en stilvallen in een gesprek. Ontdek de verschillen hier en leer hoe je stiltes in een gesprek op de juiste manier inzet.

Wat komt aan bod:

1. Wat betekent het als iemand niets zegt in een gesprek?
2. Waarom zeg ik niets terwijl ik wel iets wil zeggen? 6 bekende denkfouten
3. Waarom klap ik dicht en zeg ik niets bij spanning?
4. Wat zijn de gevolgen van stiltes op een verkeerde manier in te zetten?
5. Wat zegt onderzoek over stiltes en je uitspreken?
6. Hoe geef je aan dat je even niets weet te zeggen?
7. Welke technieken helpen je stiltes nuttig in te zetten?
8. Hoe gebruik je stilte op een goede manier in een gesprek (10 stappen)?
9. Met stiltes oefenen tijdens een cursus Gesprekstechnieken
10. Veelgestelde vragen over niets zeggen

Volg Tijdwinst.com als betrouwbare bron in Google

Wat betekent het als iemand niets zegt in een gesprek?

Niets zeggen betekent letterlijk je mond houden. Bewust of onbewust geef je geen woorden aan wat je denkt, voelt, merkt, nodig hebt of wilt inbrengen. Misschien heb je nu al een beeld van die collega of vriend(in) die altijd zijn mond houdt tijdens een gesprek met je, maar ik wil benadrukken dat stiltes niet meteen hoeven te betekenen dat de ander “zwak” is, “geen mening” heeft, “er vast mee instemt”, “niet geïnteresseerd” is of “vast boos” is.

Niets zeggen kun je namelijk volgens mij ook heel bewust inzetten als een gesprekstechniek. Je laat een stilte vallen, omdat je bijvoorbeeld zelf een kleine vertraging nodig hebt om rationeel te reageren of omdat je je gesprekspartner de ruimte wilt geven om na te denken.

Niks zeggen kan echter ook ontstaan uit stress en angst. Dan is het een onbewuste reactie op spanning die je ervaart of het is een strategie om conflicten te vermijden.

In deze aflevering van de Tijdwinst Podcast spreek ik met host Björn Deusings over hoe je stiltes wel bewust kunt inzetten.

Wat is het verschil tussen bewust zwijgen en dichtklappen?

Als je het mij vraagt zit er een verschil tussen dichtklappen en niet reageren tijdens een gesprek. Dichtklappen tijdens een gesprek betekent dat je plotseling niet meer weet wat je moet zeggen als gevolg van spanning die je tijdens het gesprek voelt. Je weet misschien wel wat je wil zeggen, maar je komt gewoon niet op de juiste woorden. Vaak als de spanning van het gesprek van je afglijdt (en helaas is dat meestal pas in rustmodus), dan denk je van: ‘Ah sh*t, dit had ik moeten zeggen!’

Dichtklappen

Dichtklappen is een automatische stressreactie die voortkomt uit de welbekende fight, flight en freeze. Zodra je brein spanning of dreiging ervaart, schakelt je lichaam over op overleven. De fightreactie maakt je klaar om in de aanval te gaan, de flightreactie zet je aan om weg te willen uit de situatie en bij freeze blokkeer je tijdelijk. Tijdens een gesprek laat die freeze-reactie zich vaak zien in stilvallen.

In deze aflevering van de Tijdwinst Podcast spreek ik met persoonlijke effectiviteitscoach, Björn Deusings, over deze oerreactie: vechten. vluchten of bevriezen.

Zwijgen

Niets zeggen kan ook een bewuste gesprekstechniek zijn. Je vertraagt met je stilte dan het gesprek. Een stilte geeft op die manier rust en voorkomt dat je reageert vanuit emotie. Je rationele brein kan het nu even overnemen. Voor jou kan een stilte helpen om eerst na te denken, voordat je iets zegt. Je krijgt de tijd om te bepalen wat je werkelijk bedoelt, welke woorden daarbij passen en wat je met je reactie wilt bereiken. Dat is vooral prettig tijdens een lastig gesprek, bijvoorbeeld wanneer je kritiek krijgt, een grens wilt aangeven of merkt dat de spanning oploopt.

Een bewuste stilte kan je ook helpen om beter te luisteren. Veel mensen zijn tijdens een gesprek al bezig met hun antwoord, terwijl de ander nog praat. Daardoor hoor je wel woorden, maar mis je soms de werkelijke boodschap. Door na het verhaal van de ander even stil te blijven, geef je jezelf de gelegenheid om te laten bezinken wat er is gezegd. Je kunt beter onderscheiden wat feitelijk is verteld, welke emotie eronder zit en waar de ander mogelijk behoefte aan heeft.

Het verschil tussen dichtklappen en niets zeggen zit hem dus volgens mij vooral in de regie. Bij dichtklappen overvalt de stilte je als het ware, terwijl bij zwijgen kies je de stilte als een strategie voor betere gesprekken.

Waarom zeg ik niets terwijl ik wel iets wil zeggen? 6 bekende denkfouten

Ik heb al vele communicatietrainingen voor Tijdwinst gegeven en op het gebied van stiltes zie ik toch opvallend vaak deze denkfouten terugkomen:

1. Denken dat niets zeggen “professioneel” is, terwijl het eigenlijk vermijding is.
2. Stilte van een ander invullen.
3. Wachten tot je volledig zeker bent, voordat je iets durft in te brengen.
4. Denken dat assertief reageren betekent dat je onaardig moet zijn.
5. Je verwart bezwaar maken met lastig zijn.
6. Je neemt aan dat anderen iets ook wel zien.

1. Niks zeggen is professioneel

Een veel voorkomende denkfout over stiltes is dat niets zeggen professioneel zou zijn. Je houdt je in, omdat je rustig wilt overkomen, geen conflict wilt veroorzaken of bang bent om iets verkeerds te zeggen.

Toch is die stilte lang niet altijd professioneel. Soms vermijd je vooral een lastig onderwerp, stel je een grens niet of laat je belangrijke feedback liggen, waardoor het voor de ander ook vaak onduidelijk blijft wat je denkt of nodig hebt. Niet echt collegiaal, toch?

2. Stilte van een ander invullen

Heb je ook wel eens dat je tegenover iemand zit, een stilte valt en jij denkt: ‘Sh*t, nu heb ik iets verkeerds gezegd. Nu is hij boos.’ Dit is volgens mij een andere denkfout: het meteen invullen van een stilte (en dan ook vaak nog foutief). Een stilte op zich zegt namelijk niet veel. Misschien denkt de ander na, zoekt diegene naar woorden of probeert hij goed te begrijpen wat je hebt gezegd. Door direct een betekenis aan die stilte te geven, reageer je al snel in het vervolg van het gesprek op een aanname in plaats van op wat er werkelijk gebeurt.

3. Wachten tot je volledig zeker bent, voordat je iets zegt

Deze fout herken ik zelf ook. Ik voel me zekerder en veiliger om iets te zeggen, als ik helemaal zeker ben van mijn punt. Je mag echter ook wat inbrengen als je niet honderd procent zeker bent van je zaak, hoor. Door te zwijgen, geef je eigenlijk toe aan een angst om iets over het hoofd te zien, niet overtuigend genoeg te klinken of om later op je woorden terug te moeten komen. Daardoor wacht je op een zekerheid die in gesprekken bijna nooit bestaat. Je hoeft niet alles volledig te hebben uitgewerkt om een vraag te stellen, een twijfel te benoemen of je voorlopige mening te geven. Door eerlijk te zeggen dat je nog nadenkt, blijf je betrokken bij het gesprek zonder te doen alsof je alle antwoorden al hebt.

4. Assertief reageren ≠ onaardig zijn

Een ander veelvoorkomende fout hoor ik altijd terug op assertiviteitstrainingen: als je je zegje doet, zou je lomp, onaardig of gemeen overkomen. Je moet natuurlijk niet als Cruella De Vil uit de hoek komen, maar je mag best je mening geven, een grens aangeven of voor jezelf opkomen. Dat is niet onaardig; dat is assertief reageren. Een assertieve reactie geven betekent namelijk niets meer en niets minder dan zelf je ruimte innemen zonder een ander te schaden.

5. Bezwaar maken ≠ lastig zijn

Houd jij vaker je mond onder het mom van: “Ik wil niemand tot last zijn.”? Stop daar dan mee! Aangeven dat iets niet werkt, niet prettig voelt of anders moet gaan, is geen lastig gedrag. Door te zwijgen, blijft de ander vaak onwetend en stapelt jouw irritatie zich op.

Je hoeft niet overal tegenin te gaan, maar je mag wel benoemen wat je nodig hebt. Dat maakt een gesprek meestal duidelijker en voorkomt dat een klein bezwaar later uitgroeit tot een groter probleem.

6. Je neemt aan dat anderen iets ook wel zien

“Jezus Maggs, dat kan hij/zij zich toch ook gewoon indenken?” Ga jij er ook vaker maar gewoon van uit dat je gesprekspartner toch wel moet inzien dat iets gezegd of gedaan moet worden? Voor jou voelt die optie heel logisch, dus waarom er nog woorden aan vuil maken? Toch kijkt de ander vanuit een ander perspectief, met andere verwachtingen en andere informatie.

Door stil te blijven, geef je de ander geen zicht op wat jij bedoelt of nodig hebt. Wat voor jou vanzelfsprekend lijkt, hoeft dat voor iemand anders helemaal niet te zijn. Daarom: duidelijk uitspreken wat je verwacht, voorkomt misverstanden en onnodige irritatie.

Waarom klap ik dicht en zeg ik niets bij spanning?

Ik benoemde het net al even, maar dichtklappen is een onbewuste reactie van je brein op spanning. Dichtklappen is dan een uiting van de bekende freeze-reactie die dan geactiveerd wordt. Wat gebeurt er namelijk? Je brein merkt de spanning op en gaat zich dan richten op overleven en beschermen in plaats van een constructief gesprek voeren.

 

Dit bericht op Instagram bekijken

 

Een bericht gedeeld door Tijdwinst.com (@tijdwinst)

Ik kan nog een stapje verder terugzetten, want wat triggert jouw hersenen nu zo dat het een freeze-reactie nodig acht? Ik zie hier interne en externe oorzaken bij.

Wat veroorzaakt dichtklappen? 5 interne oorzaken

1. Angst voor conflict: je wilt zo graag de sfeer goed houden dat je brein tegengas geven koppelt aan teleurstelling, weerstand of woede. Daardoor zwijg je liever dan dat je mogelijk een conflict veroorzaakt.
2. Pleasen: je wilt de sfeer goed houden en maakt jezelf daarom kleiner. Jouw mening doet er niet toe, dus waarom delen?
3. Overprikkeld: je voelt emoties of spanning zo sterk dat je hersenen het even niet meer kunnen verwerken.
4. Perfectionisme: je zegt niets zolang je zin niet 100% scherp, slim of waterdicht is.
5. Achteraf verwerken: je verwerkt het gesprek pas later en weet daardoor pas na afloop wat je had willen zeggen.

Waarom ben je bang om iets te zeggen? 6 externe oorzaken

1. Dominante gesprekspartners: sommige mensen nemen veel ruimte in waardoor anderen minder snel spreken, zeker als je al wat subassertiever bent.
2. Hoge werkdruk: onder druk en weinig tijd is er minder ruimte om rustig te formuleren.
3. Onveilige teamcultuur: kritiek wordt vaak afgestraft, weggelachen of persoonlijk gemaakt. Daardoor durf je niks meer te delen.
4. Slechte vergaderstructuur: snelle rondes, geen denkpauzes en vage vragen zorgen ervoor dat stille mensen stil blijven.
5. Hiërarchie: medewerkers zeggen minder snel iets tegen een leidinggevende als ze gevolgen vrezen.
6. Lage psychologische veiligheid: je twijfelt of het veilig is om fouten, zorgen of afwijkende meningen te delen.

Wat zijn de gevolgen van stiltes op een verkeerde manier in te zetten?

Dichtklappen tijdens een gesprek kan ervoor zorgen dat je niet zegt wat je eigenlijk wilt zeggen. En dat laat je niet alleen achter met een gevoel alsof je gefaald hebt, maar het heeft ook gevolgen voor het gesprek zelf. De ander kan jouw stilte verkeerd uitleggen als desinteresse, onzekerheid, onwil of zelfs instemming. Daardoor blijven misverstanden bestaan, worden grenzen niet uitgesproken en krijgt jouw standpunt minder ruimte dan het verdient.

Als dit vaker gebeurt, kan dit bovendien ervoor zorgen dat:

• je minder zelfvertrouwen krijgt.
• je gesprekken nog meer gaat vermijden.
• je juist gesprekken te veel gaat voorbereiden en er veel druk op gaat leggen.
• je in gesprekken maar snel toestemt en dan boos of gefrustreerd achter blijft.

Je komt als het ware in een soort vicieuze cirkel terecht. Je gaat een gesprek al in met het idee dat je straks waarschijnlijk vastloopt. Daarom bereid je ieder detail grondig voor en verwacht je veel te veel van jezelf. Hierdoor loopt de spanning bij elk nieuw gesprek verder op. Is het gesprek daar, dan wordt helder nadenken toch weer lastiger en sla je uiteindelijk opnieuw dicht. Na afloop neem je het jezelf kwalijk dat je weer bent vastgelopen. Daardoor zie je nog meer op tegen een volgend gesprek en begint de hele cirkel opnieuw, dit keer met extra spanning op de koop toe.

Wat zegt onderzoek over stiltes en je uitspreken?

Als je onderzoek erbij pakt over stiltes in gesprekken, dan zullen die je vooral laten zien dat stiltes niet automatisch goed of fout zijn. Het effect hangt af van de reden waarom je zwijgt, de duur van de stilte en wat de ander denkt dat die stilte betekent.

Een relevant onderzoek op dit gebied is bijvoorbeeld dat van Jared R. Curhan en collega’s uit 2022, gepubliceerd in het Journal of Applied Psychology. De onderzoekers bestudeerden stiltes tijdens zakelijke onderhandelingssituaties. Dat is geen regulier teamoverleg op een echte werkvloer, maar wel een nagebootst werkgesprek tussen onder meer een kandidaat en een recruiter.

In vier studies bekeken de onderzoekers wat er gebeurde als gesprekspartners tijdens een onderhandeling een stilte van minimaal drie seconden lieten vallen. Eerst analyseerden zij spontaan ontstane stiltes. Daarna kregen deelnemers expliciet de opdracht om tijdens het gesprek bewust stiltes te gebruiken. Bewust pauzeren leidde tot meer gezamenlijke waardecreatie en deelnemers vonden oplossingen waarvan beide partijen profiteerden. 

Onverwachte stiltes = ongemak

Wel laat onderzoek tegelijkertijd zien dat onverwachte stiltes juist heel ongemakkelijk voelen. Mensen zijn sterk ingesteld op een vloeiend ritme van spreken en reageren. Wanneer dat ritme plotseling wordt onderbroken, kan zelfs een korte stilte onzekerheid oproepen. De Rijksuniversiteit Groningen bevestigt dit. Onderzoekers Koudenburg, Postmes & Gordijn deden in 2010 onderzoek naar stiltes in gesprekken. Er kwam naar voren dat deelnemers zich na een onverwachte onderbreking minder verbonden, minder bevestigd en eerder afgewezen voelden. Het gaat dus niet om een bewuste denkpauze, maar om een stilte die onverwacht valt.

Hoe kan dit?

Volgens Koudenburg, Postmes & Gordijn verwachten mensen onbewust dat een gesprek soepel verloopt. Wanneer iemand na jouw uitspraak ineens niets zegt, kan je brein dat interpreteren als een sociaal signaal:

• “Blijkbaar valt mijn opmerking verkeerd.”
• “Ze zijn het niet met mij eens.”
• “Ik hoor ik er minder bij.”

Zelfs wanneer niemand je letterlijk afwijst, kan een onverwachte stilte dus hetzelfde gevoel oproepen. Een vloeiend gesprek geeft juist sneller het gevoel dat je wordt geaccepteerd en dat anderen je mening delen. Het is wel allemaal gebaseerd op een gevoel en niet noodzakelijk de werkelijkheid.

Wat vereist je uitspreken?

Er is ook genoeg onderzoek gedaan naar wat mensen nodig hebben om zich toch uit te spreken in gesprekken. Een belangrijke factor is bijvoorbeeld psychologische veiligheid. Elizabeth W. Morrison is een van de belangrijkste onderzoekers op het gebied van employee voice en employee silence. Morrison beschrijft employee silence in Employee Voice and Silence uit 2014 als het achterhouden van zorgen of informatie die relevant kan zijn voor de organisatie. Met employee voice bedoelt Morrison dat een medewerker uit eigen beweging ideeën, zorgen, problemen of werkgerelateerde informatie deelt met iemand hoger in de organisatie.

Wanneer zul je je mond opendoen?

Medewerkers spreken volgens het onderzoek van Morrison vooral wanneer zij geloven dat hun bijdrage effect kan hebben én wanneer de persoonlijke risico’s beperkt zijn. Wanneer zij verwachten dat er toch niets verandert of dat spreken negatieve gevolgen kan hebben, wordt zwijgen aantrekkelijker. ​​Stilte betekent dus niet dat iemand geen mening heeft. Het kan juist betekenen dat iemand heel bewust heeft geconcludeerd dat uitspreken te weinig oplevert of te veel kost.

Organizational silence

Morrison introduceerde al in 2000 met Frances Milliken het begrip organizational silence. Daarmee bedoelen de onderzoekers dat zwijgen zich niet alleen bij losse medewerkers voordoet, maar kan uitgroeien tot een gedeeld patroon. In zo’n organisatie weten veel mensen dat er problemen zijn, maar blijft die informatie buiten het zicht van degenen die beslissingen nemen. Dat patroon ontstaat bijvoorbeeld wanneer leidinggevenden defensief reageren op kritiek of ervan uitgaan dat zij zelf het beste zicht hebben op wat er speelt. 

Hierdoor kan een zichzelf versterkend proces ontstaan. Medewerkers spreken zich minder uit. Leidinggevenden ontvangen daardoor minder kritische informatie. Zij concluderen vervolgens dat er weinig problemen zijn.

Hoe geef je aan dat je even niets weet te zeggen?

Als je regelmatig stilvalt in een gesprek, dan kan dit dus nadelige gevolgen met zich meebrengen. Je hoeft echter niet meteen de perfecte inhoudelijke reactie te geven in je volgende gesprek; je kunt ook benoemen wat er gebeurt. Dat onbewust zwijgen is immers een automatische reactie en je kunt je brein niet helemaal herprogrammeren, zodat je nooit meer zal bevriezen in een gesprek.

Wat je je wel kunt aanleren, is je stilte te benoemen, zodat die niet meer zo awkward voelt. Zeg bijvoorbeeld:

• ‘Goh, daar overval je me mee. Ik weet even niet wat ik moet zeggen.’
• ‘Hier moet ik kort over nadenken.’
• ‘Mijn hoofd heeft error.’
• ‘Dit moet ik even laten bezinken.’
• ‘Ik klap even helemaal dicht.’

In deze aflevering van de Tijdwinst Podcast begin ik precies zo. Björn stelt me een vraag en ik wist gewoon niet wat ik moest zeggen. Door dit te benoemen, gaf ik mezelf een kans om te kalmeren en vervolgens weer fatsoenlijk antwoord te geven.

Welke technieken helpen je stiltes nuttig in te zetten?

Ik zei het al net: een stilte laten vallen moet je niet vervolgens gebruiken om dingen verkeerd in te gaan vullen. Aannames en invulgedachten houd je als je het mij vraagt met deze gesprekstechnieken prima buiten de deur:

• Gebruik LSD: dit staat voor Luisteren, Samenvatten en Doorvragen. Door eerst goed te luisteren, kort samen te vatten en daarna door te vragen, controleer je of je de ander echt begrijpt. 
• Wees een OEN: deze techniek maakt je bewust van het feit dat je een Open, Eerlijke en Nieuwsgierige houding in een gesprek moet aannemen en altijd nieuwsgierig moet doorvragen.
• Neem ANNA mee: ANNA staat voor Altijd Navragen en Nooit Aannemen. Zo voorkom je dat je in gedachten een stilte zelf invult door je gedachten te verifiëren met vragen.
• Smeer NIVEA: NIVEA staat voor Niet Invullen Voor Een Ander. Door niets voor de ander in te vullen, geef je ruimte om na te denken en kan het gesprek zich ontwikkelen op basis van wat er echt wordt gezegd.

Stiltes bij assertiviteit ontwikkelen

Stiltes helpen je om assertiever te reageren, omdat je jezelf de tijd geeft om te bepalen wat je werkelijk vindt en waar je grens ligt. Zonder die pauze schiet je sneller in een automatische reactie. Je zegt bijvoorbeeld meteen ja op extra werk, terwijl je agenda al vol zit. Door een paar seconden stil te zijn kun je rustig antwoorden.

Voorbeeldzin:
“Ik kan dit vandaag niet meer oppakken. Morgen heb ik er wel ruimte voor.”

Je hoeft je grens dan niet uitgebreid te verdedigen of te verpakken in allerlei excuses. De stilte helpt je om je boodschap klein, rustig en concreet te houden.

Ben je het niet eens?

Dat geldt ook als je het ergens niet mee eens bent. In plaats van direct in discussie te gaan, kun je even pauzeren en zeggen:

“Ik zie dat anders. Voor mij is deze deadline niet haalbaar.”

Ook na het uitspreken van je mening mag je stil blijven. Veel mensen praten uit spanning verder, waardoor ze hun eigen boodschap afzwakken met zinnen als “maar misschien ligt het ook aan mij” of “laat maar, het is niet zo belangrijk”. Juist door na je grens, mening of bezwaar niets toe te voegen, geef je jouw woorden meer duidelijkheid. Je laat de ander reageren zonder je standpunt meteen terug te nemen.

Stiltes bij feedbackgesprekken

Stiltes zijn waardevol in feedbackgesprekken, omdat je de ander tijd geeft om je boodschap te verwerken. Wanneer je na een concreet feedbackpunt meteen doorgaat met uitleggen, nuanceren of nieuwe voorbeelden geven, raakt de kern al snel ondergesneeuwd. Zeg daarom rustig wat je hebt opgemerkt, welk effect dat heeft en wat je voortaan nodig hebt. Daarna… stilte.

Hoe gebruik je stilte op een goede manier in een gesprek (10 stappen)?

Een stilte in gesprekken goed inzetten, begint dus als je het mij vraagt bij durven. Durf een pauze te nemen. Durf te vertragen. Durf stilvallen te benoemen. Let wel: een goede stilte is niet niks doen. Je blijft aanwezig, je luistert en je laat het gesprek ademen zonder het meteen over te nemen. Zo doe je dat:

1. Bereid je gesprekken voor (maar met mate, hè?).
2. Herken de soort stilte.
3. Gebruik een proceszin bij stilvallen.
4. Koop denktijd (zonder excuses)
5. Open het gesprek met een observatie.
6. Stel een vraag.
7. Zet je lichaamstaal slim in.
8. Kom later terug op iets wat je niet gezegd hebt.
9. Oefen met gesprekken waarin spanning niet al te hoog is.

1. Bereid je gesprekken voor

Als je wilt voorkomen dat je met je mond vol tanden komt te staan in een gesprek, dan is het slim om voor het gesprek goed na te denken over wat je wilt zeggen. Bepaal je belangrijkste punt, bedenk welke voorbeelden je nodig hebt en formuleer alvast een paar zinnen die je houvast geven. Daardoor hoef je tijdens het gesprek niet razendsnel naar woorden te zoeken en voelt een korte stilte minder ongemakkelijk. Je gebruikt die pauze dan bewust om je gedachten te ordenen, rustig adem te halen en te kiezen hoe je verder gaat.

Een goede voorbereiding betekent trouwens niet dat je het hele gesprek uit je hoofd moet leren. Dan klink je al snel alsof je een spreekbeurt uit groep 8 opleest. Het gaat erom dat je weet waar je naartoe wilt, zodat je ook bij spanning de draad makkelijker terugvindt.

2. Herken de soort stilte

Merk je tijdens het gesprek dat er toch een stilte valt, leer dan eerst herkennen met welke soort stilte je te maken hebt. Klap je dicht omdat je bang bent iets verkeerds te zeggen? Of heb je bewust even op de pauzeknop gedrukt, omdat je wilt nadenken of je gesprekspartner de ruimte wilt geven?

Stel jezelf daarom de vraag:
“Helpt mijn stilte dit gesprek of blokkeer ik onbewust?”

3. Gebruik een proceszin bij stilvallen

Merk je dat je tijdens een gesprek blokkeert en de stilte je overvalt, gebruik dan een proceszin om te benoemen wat er gebeurt. Daarmee haal je de druk van de stilte af en voorkom je dat de ander zelf gaat invullen waarom je niets zegt. Je hoeft dus niet meteen met een perfect antwoord te komen.

Door kort uit te spreken dat je vastloopt, maak je van een automatische stilte alsnog een bewuste pauze en geef je jezelf de ruimte om rustig verder te praten.

Voorbeeldzinnen:

• “Ik merk dat ik even moet nadenken.”
• “Ik wil hier wel op reageren, maar ik zoek nog naar de juiste woorden.”
• “Daar overval je me even mee. Laat me een moment nadenken.”

4. Koop denktijd

Koop gerust wat denktijd zonder jezelf meteen te verontschuldigen. Je hoeft niet te zeggen dat het je spijt dat je even moet nadenken, want daar is niets mis mee.

Voorbeeldzinnen:

• “Mag ik daar zo op terugkomen?”
• “Ik wil dit even goed formuleren. Ik kom er over een uurtje op terug.”
• “Ik wil hier even over nadenken voordat ik antwoord geef.”

Daarmee laat je zien dat je het gesprek serieus neemt en voorkom je dat je uit haast iets zegt waar je later op terug moet komen.

5. Open het gesprek met een observatie

Moet je een gesprek nu openen en ben je bang dat je hier stilvalt (met alle ogen op je gericht?)? Gebruik dan een neutrale observatie als gespreksstarter.

Voorbeelden:

• “Ik twijfel of deze planning haalbaar is.”
• “Ik merk dat ik hier nog een vraag bij heb.”
• “Ik zie één risico dat ik wil benoemen.”

Daarmee benoem je wat er gebeurt zonder meteen een conclusie te trekken. Vaak nodig je de ander bovendien uit om te vertellen wat er speelt.

6. Stel een vraag

Een stilte geeft je de kans om een vraag te stellen waarmee je het gesprek weer opent. Zeker als je bang bent voor een conflict kan een onderzoekende vraag helpen om toch iets in te brengen zonder direct een stevig standpunt neer te leggen.

Vraag bijvoorbeeld:

• “Hoe kijk jij hiernaar?”
• “Wat maakt dat je hiervoor kiest?”
• “Hoe voel jij je hierbij?”
• “Welke dingen zou jij aanraden?”

Je toont interesse en krijgt meer informatie terwijl je ook duidelijk maakt dat je niet zomaar over het onderwerp heen wilt stappen. Zo gebruik je de stilte niet om jezelf terug te trekken, maar om op een rustige manier verder te praten.

In deze video leg ik uit hoe je open vragen kunt stellen.

7. Zet je lichaamstaal slim in

Een stilte werkt pas goed als je lichaamstaal dezelfde boodschap uitstraalt. Zet daarom je non-verbale communicatie slim in. Bijvoorbeeld:

• Blijf stil zitten.
• Houd ontspannen oogcontact.
• Voorkom dat je meteen wegkijkt.
• Ga niet friemelen.
• Stop met zenuwachtig glimlachen.

Met een open houding (weet je nog die OEN?) laat je zien dat de stilte bewust is en niet ontstaat doordat je onzeker bent of niet weet wat je moet zeggen. Geef de ander letterlijk de ruimte door niet naar voren te hangen (erg dreigend altijd iemand in je personal space) en alweer een nieuwe vraag af te vuren.

8. Kom later terug op iets wat je niet gezegd hebt

Je hoeft niet alles op het juiste moment perfect te verwoorden. Als je tijdens een gesprek stilvalt of pas later beseft wat je eigenlijk had willen zeggen, kun je daar rustig op terugkomen. Zeg bijvoorbeeld dat je nog hebt nagedacht over het gesprek en dat je iets wilt aanvullen. Daarmee laat je zien dat je het onderwerp serieus neemt en voorkom je dat een belangrijke grens, mening of vraag onbesproken of vaag blijft.

Een stilte betekent dus niet dat je kans voorbij is. Je mag jezelf tijd geven, je gedachten ordenen en het gesprek later alsnog afmaken.

Bijvoorbeeld:
“Ik wil nog even terugkomen op ons gesprek, want achteraf merkte ik dat ik iets belangrijks niet heb uitgesproken.”

9. Oefen met gesprekken waarin spanning niet al te hoog is

Oefening baart kunst, zei een wijs iemand ooit eens. Dat is met stiltes bewust laten vallen niet anders. Vind je stiltes in gesprekken ongemakkelijk, begin dan niet meteen tijdens een lastig feedbackgesprek of een conflict met experimenteren.

Oefen eerst in gesprekken waarin weinig spanning zit, bijvoorbeeld met een collega die je goed kent, tijdens de lunch of thuis aan tafel. Stel een vraag en wacht daarna bewust een paar seconden, zonder de stilte direct op te vullen. Zo merk je dat er meestal niets misgaat en dat de ander vaak vanzelf verder praat.

Zodra dit vertrouwder voelt, kun je de stilte ook gebruiken in gesprekken die iets spannender zijn. Door de moeilijkheid stap voor stap op te bouwen, leer je rustig te blijven op momenten waarop je normaal gesproken snel zou praten, jezelf zou uitleggen of zou terugkrabbelen.

Met stiltes oefenen tijdens een cursus Gesprekstechnieken

Een eendaagse training Gesprekstechnieken bij Tijdwinst.com helpt je om stiltes niet alleen te begrijpen, maar er ook veilig mee te oefenen. Tijdens alledaagse oefeningen en rollenspellen ervaar je wat er gebeurt als je na een vraag bewust wacht, niet meteen advies geeft en niet meteen de woorden van de ander invult. Je krijgt feedback van onze ervaren trainers op je timing, lichaamstaal en neiging om een stilte snel op te vullen. Daardoor ontdek je dat een paar seconden wachten vaak langer voelt dan het werkelijk duurt en dat de ander juist meer gaat vertellen wanneer jij ruimte laat.

Zo bouw je bij ons stap voor stap vertrouwen op in je vaardigheden en kun je de stilte na de training direct bewuster inzetten in echte gesprekken. Oefen dus met bewust stiltes laten vallen en meld je aan bij onze training Gesprekstechnieken.

Conclusie: niets zeggen is dus niet per definitie slecht

Niets zeggen in een gesprek is niet automatisch verstandig of onverstandig. Het verschil zit vooral in de reden achter je stilte. Een bewuste pauze kan je helpen om beter te luisteren, rustig na te denken, feedback te laten landen en duidelijker je grens aan te geven. Klap je dicht door spanning, angst of onzekerheid, dan kan je stilte juist voorkomen dat je zegt wat belangrijk is. De ander kan jouw zwijgen bovendien verkeerd uitleggen als instemming, desinteresse of onwil.

Hoe je bewust stiltes inzet? Ik gaf je deze tips:

• bereid belangrijke gesprekken kort voor
• herken of je bewust pauzeert of blokkeert
• benoem dat je tijd nodig hebt om na te denken
• stel een vraag in plaats van zelf de stilte in te vullen
• gebruik LSD, OEN, ANNA en NIVEA om aannames te voorkomen
• let op je houding, oogcontact en gezichtsuitdrukking
• kom later terug op iets wat je nog niet hebt uitgesproken
• oefen eerst in gesprekken waarin weinig spanning zit

En val je dan toch even stil van de spanning? Benoem wat er gebeurt, stel een vraag of kom later terug op je punt. Een gesprek is tenslotte niet verloren omdat je even geen woorden had, maar meer doordat je er niet slim mee bent omgegaan.

Maggs Rippen,
Communicatie-expert

Veelgestelde vragen over niets zeggen

• Hoe reageer je op iemand die niets zegt?

  Maar misschien ben jij niet degene die stilvalt van de stress, maar je gesprekspartner. Hoe kun jij ervoor zorgen dat de persoon tegenover je toch zijn of haar zegje kan doen? Ik heb 3 tips:

  1. Reageer niet meteen door de stilte vol te praten. Geef de ander even ruimte om zijn of haar gedachten te ordenen.
  2. Blijft de stilte voortduren, merk dan op: “Ik merk dat je stil wordt. Wat gebeurt er nu bij je?”
  3. Blijft iemand stil, dan moet je niet zelf maar gaan invullen. Zeg liever: “Neem gerust even de tijd” of “We kunnen hier later op terugkomen.”

• Hoe leer je toch iets te zeggen als je bang bent voor conflict?

  Je leert toch iets te zeggen door het klein te houden. Begin niet meteen met een zwaar gesprek, maar oefen met een korte observatie, een vraag of een simpele grens, zoals: “Ik merk dat ik hier anders naar kijk” of “Kun je uitleggen hoe je dit bedoelt?” Wacht daarna even. Je hoeft niet alles perfect te verwoorden om jezelf serieus te nemen. Hoe vaker je dit oefent in gesprekken met weinig spanning, hoe makkelijker het wordt om ook bij echte onenigheid je mond open te doen.

• Is het soms beter om niets te zeggen?

  Ja, soms kun je beter een stilte laten vallen om bijvoorbeeld feedback te laten landen of een ander ruimte te geven om na te denken. Het gaat erom of je de stilte bewust inplant of dat deze door een stressreactie veroorzaakt wordt.

• Welke woorden zijn nietszeggend?

  Nietszeggende woorden zijn woorden die vaag blijven en weinig concrete informatie geven. Denk aan:

  • misschien
  • eigenlijk
  • gewoon
  • ergens
  • een beetje
  • wellicht
  • op zich
  • prima
  • komt goed
  • maakt niet uit
  • we zien wel

  Ze zijn niet altijd verkeerd, maar ze kunnen wel verhullen wat je echt denkt of wilt. “Ik vind het eigenlijk een beetje lastig” wordt bijvoorbeeld duidelijker als je zegt: “Ik ben het hier niet mee eens” of “Ik heb meer tijd nodig.”

Wie zijn wij? | Tijdwinst.com

Tijdwinst.com is een trainingsbureau dat mensen helpt slimmer en efficiënter (samen)werken. Door het hele land geven we (online) trainingen, zoals time management, assertiviteit, gesprekstechnieken en snellezen. Benieuwd wat we voor jou kunnen betekenen? Bekijk onze website en blog of schrijf je in voor een van onze (digitale) trainingen.